27. MART 1941. – državni udar

Nepuna dva dana poslije pristupanja Kraljevine Jugoslavije Trojnom paktu, izvršen je puč: smjenjena je vlada koja je u Beču potpisala pakt, maloljetni prijestolonasljednik Petar II Karađorđević, šest mjeseci prije svog osamnaestog rođendana, proglašen je punoljetnim i tronizovan, sastavljena je nova vlada s generalom Dušanom Simovićem na čelu, potpredsjednicima Vladkom Mačekom i Slobodanom Jovanovićem, a na ulice Beograda izašli su brojni građani da proslave ovaj događaj – isključivo kao antinacistički akt.

Grupa jugoslovenskih oficira na čelu s brigadnim generalom Vojnog vazduhoplovstva Borivojem Mirkovićem, nezadovoljna pristupanjem Kraljevine Trojnom paktu, odlučila je da izvrši vojni puč i obori namjesništvo i vladu koja je potpisala Pakt. General Mirković je 26. marta popodne generalu Simoviću saopštio odluku da tokom noći „ukloni izdajnike“.

Simović je počeo da priprema puč kao da se radi o vojnoj vježbi. Pred ponoć između 26. i 27. marta, izdao je naređenje da se počne. U centar Beograda stigli su tenkovi, a za njima došla je i pješadija. Opkoljena su ministarstava, pohapšeni Cvetković i njegovi ministri, zauzeta je Glavna pošta i blokirani izlazi iz grada. Oko 3 sata sve je bilo gotovo.

Zavjerenici su uspeli da zbace s vlasti tročlano kraljevsko Namjesništvo, kneza Pavla Karađorđevića, dr Radenka Stankovića, dr Ivu Perovića.

U 11 sati kralj Petar II obratio se proglasom narodu u kome je objavio da se proglašava punoljetnim i smjenjuje Kraljevsko Namjesništvo i raspušta vladu predsjednika Cvetkovića. Nova vlada pod vodstvom generala Simovića održava hitnu sjednicu i proglašava poništenje Pakta sa silama osovine. Odmah po objavljivanju smjene vlade, na ulicama Beograda je došlo do masovnog okupljanja naroda. Pjevane su patriotske pjesme i uzvikivane parole protiv Hitlera i Mussolinija. Glavne parole bile su „Živio Kralj Petar II” i „Dole vlada”. Kasnije se sve pretvara u nekontrolisane nerede u kojima se demoliraju predstavništva njemačkih firmi, napada njemačka ambasada i njemački ekonomski biro i radnje kojima su vlasnici bili domaći Nijemci.

U Londonu na vest o puču zavladalo je oduševljenje, dok u Berlinu u 13 sati u Vrhovnoj komandi Vermahta Hitler saziva sastanak na kome je između ostalog zaključeno :
„Vojni puč u Kraljevini Jugoslaviji je potpuno promjenio političko – vojnu situaciju na Balkanu. Jugoslavija i pored svih izraza lojaliteta vlasti , mora od ovoga trenutka biti tretirana kao neprijateljska sila. Zatim koliko je to moguće brže, treba biti vojno razbijena, za šta će njemačka Vrhovna komanda izraditi hitan plan. Unutrašnju napetost u zemlji povećaćemo odmah političkim obećanjima o ustupcima hrvatskim liderima i svim protivnicima vlade i režima“.

Hitler šalje poruku Mussoliniju sa sljedećom sadržinom : „Plan „Barbarosa“ (napad na Sovjetski savez) odložićemo za četiri nedjelje zbog događaja u Jugoslaviji. Predlažem vam da sve operacije Vaše armije u Albaniji obustavite za to vrijeme i pomognete nam u realizaciji odluke, tako da Jugoslaviju napadnemo istovremeno sa četiri strane, kako bi u što kraćem vremenu slomili otpor jugoslovenske vojske. Dobio sam saglasnost vlada Mađarske i Bugarske koje će učestvovatiu napadu na Jugoslaviju i zaposjesti dijelove teritorije prema dogovoru o podjeli Jugoslavije , koji ćemo u najskorijem vremenu sačiniti.“

Tokom pola vijeka od završetka Drugog svjetskog rata kod nas se u školama predavalo da su demonstracije tog 27. marta 1941. organizovane od strane Komunističke partije Jugoslavije.
Iako nisu učestvovali u organizaciji demonstracija, komunisti im ubrzo daju i svoj ton, unoseći svoje pokliče i parole. Udžbenike historije će decenijama potom, kad je na redu lekcija o 27. martu, ilustrovati isključivo fotografije s parolama „Bolje grob, nego rob“, „Bolje rat, nego pakt“, „Živio Sovjetski Savez“. Jedna od najčešćih parola na ovim demonstracijama „Živio kralj“, iščeznuće kao da nije ni postojala. Kuriozitet je i to da čuvenu parolu „Bolje rat, nego pakt“ nije mogla tada ispisati ruka jednog komuniste, jer su u to vrijeme komunisti listom podržavali jedan drugi pakt, Pakt o nenapadanju, potpisan između Njemačke i SSSR-a.

Knez namjesnik Pavle poslat je u progonstvo. Iako potpuni anglofil, tretiran je od britanske vlade, izuzetno grubo. Prvo je bio zatočen duboko u unutrašnjosti Kenije a kasnije mu je dozvoljen boravak u Južnoj Africi. Njegovi posmrtni ostaci prenijeti su oktobra 2012. u porodičnu grobnicu Karađorđevića u kripti hrama svetog Đorđa na Oplencu.

 

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *